ចូរប្រៀបធៀបសភាវគតិនិងបញ្ញា?

លក្ខណៈដូចគ្នា

• មានគោលដៅដោះស្រាយបញ្ញាដូចគ្នា
• ស្ថិតនៅក្រោមបញ្ជារបស់តណ្ហាដូចគ្នា

លក្ខណៈខុសគ្នា

បញ្ញា

• កើតមកពីការរៀនសូត្រ
• បត់បែនតាមកាលៈទេសៈ
• ជាឯកទេសទូលាយគ្មានព្រំដែន
• មានការបង្កើតថ្មី

សភាវគតិ

• មានមកពីកំណើត
• រឹងត្អឹងចង្អៀតចង្អល់
• ជាឯកទេសមានព្រំដែន
• គ្មានការបង្កើតថ្មី

ក. លក្ខណៈដូចគ្នា

ការមានគោលដៅដោះស្រាយបញ្ហាដូចគ្នា៖ ទាំងបញ្ញានិងសភាវគតិ សុទ្ធតែជាយន្តការស្មារតីដែលមានតួនាទី និងគោលបំណងច្បាស់លាស់ក្នុងការជួយសរីរាង្គឱ្យចេះឆ្លើយតប ដោះស្រាយរាល់ឧបសគ្គ ឬវិបត្តិចំពោះមុខ ដើម្បីសម្របខ្លួនទៅនឹងមជ្ឈដ្ឋានរស់នៅជុំវិញខ្លួនដូចគ្នាទាំងអស់។

ការស្ថិតនៅក្រោមបញ្ជារបស់តណ្ហាដូចគ្នា៖ ទាំងយន្តការបញ្ញារបស់មនុស្ស និងសភាវគតិរបស់សត្វ សុទ្ធតែត្រូវបានជម្រុញ និងដឹកនាំដោយកម្លាំងថាមពលនៃតណ្ហា ពោលគឺសេចក្តីប្រាថ្នាចង់បាន តម្រូវការចង់រស់រានមានជីវិត និងការចង់បានភាពសុខស្រួល កក់ក្តៅ សុវត្ថិភាពសម្រាប់រូបរាងកាយដូចគ្នាផ្ដាច់។

សរុបសេចក្តីកែថ្មី (លក្ខណៈដូច)៖ ជាសរុបន័យ ចំណុចដូចគ្នានៃយន្តការទាំងពីរនេះ គឺសុទ្ធតែជាកម្លាំងចលករស្មារតីដែលបម្រើឱ្យតម្រូវការរស់រានមានជីវិត (តណ្ហា) និងមានគោលដៅច្បាស់លាស់ក្នុងការជួយដោះស្រាយបញ្ហាដើម្បីរក្សានិរន្តរភាពជីវិតដូចគ្នា។

ខ. លក្ខណៈខុសគ្នា

ប្រភពនៃការចាប់ផ្តើមខុសគ្នា៖ បញ្ញាគឺជាសមត្ថភាពដែលមិនមែនចេះឯងៗតាំងពីកើតនោះទេ គឺវាត្រូវការពេលវេលាក្នុងការអប់រំ ហ្វឹកហាត់ រៀនសូត្រ និងការសន្សំធនធានបទពិសោធន៍ពីសង្គមខាងក្រៅ ផ្ទុយទៅវិញ សភាវគតិគឺជារឿងជីវសាស្ត្រដែលមានបង្កប់ស្រាប់នៅក្នុងដួងព្រលឹង និងកោសិការាងកាយតាំងពីចាប់កំណើតមកបេះបិទ ដោយមិនបាច់មាននរណាមកបង្ហាត់បង្ហាញឡើយ។

ភាពបត់បែននៃសកម្មភាពខុសគ្នា៖ បញ្ញាមានលក្ខណៈទន់ភ្លន់ ល្លូនរហ័សរហួន និងចេះកែច្នៃទម្រង់គិត ឬផ្លាស់ប្តូរយុទ្ធសាស្ត្រទៅតាមស្ថានភាពជាក់ស្តែងនៃកាលៈទេសៈដែលកំពុងប្រែប្រួល ឯសភាវគតិវិញគឺមានលក្ខណៈរឹងត្អឹង ដដែលៗ ទ្រឹងមួយកន្លែង និងងងឹតងងុល ពោលគឺមិនចេះកែប្រែទម្លាប់ឡើយ បើទោះជាមជ្ឈដ្ឋានជុំវិញខ្លួនប្រែប្រួលទៅជាបែបណាក៏ដោយ។

វិសាលភាពនិងព្រំដែននៃឯកទេសខុសគ្នា៖ បញ្ញាផ្ដល់នូវវិសាលភាពឯកទេសដ៏ទូលំទូលាយ គ្មានព្រំដែនកំណត់ឡើយ គឺមនុស្សអាចយកបញ្ញាទៅប្រើប្រាស់និងអភិវឌ្ឍបានគ្រប់វិស័យ ទាំងវិទ្យាសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា សិល្បៈ និងនយោបាយ ដោយឡែកសភាវគតិមានឯកទេសចង្អៀតចង្អល់ និងមានព្រំដែនកំណត់បំផុត គឺវាធ្វើការបានតែលើរឿងសភាវៈចាំបាច់មួយចំនួនតូចដែលធម្មជាតិតម្រូវ (ដូចជាការរកចំណី ការពារខ្លួន និងការបន្តពូជ) ប៉ុណ្ណោះ។

ភាពច្នៃប្រឌិតនិងការវិវត្តន៍ខុសគ្នា៖ បញ្ញាជួយឱ្យមនុស្សមានការបង្កើតថ្មីៗ ប្លែកៗ ទំនើបៗ និងមានការអភិវឌ្ឍលូតលាស់ទៅមុខឥតឈប់ឈរពីជំនាន់មួយទៅជំនាន់មួយយ៉ាងអស្ចារ្យ (ឧទាហរណ៍៖ ការវិវត្តនៃផ្ទះសម្បែងរបស់មនុស្សតាំងពីខ្ទមស្លឹករហូតដល់អាគារទំនើប) រីឯសភាវគតិវិញគឺគ្មានការបង្កើតថ្មី ឬមានការរីកចម្រើនទាល់តែសោះ គឺរក្សាភាពដដែលៗតាំងពីកើតរហូតដល់ស្លាប់ និងពីសតវត្សមួយទៅសតវត្សមួយទៀត (ឧទាហរណ៍៖ សត្វចាបកាច់សំបុកបែបណា គឺរាប់ពាន់ឆ្នាំមុខរហូតដល់រាប់ពាន់ឆ្នាំទៅមុខទៀត ក៏នៅតែរក្សាម៉ូដដដែល) ។

សរុបសេចក្តីកែថ្មី (លក្ខណៈខុស)៖ ជាសរុបសេចក្តីរួម ភាពខុសគ្នាយ៉ាងដាច់ស្រឡះគឺ សភាវគតិជាកម្មវិធីជីវសាស្ត្រពីកំណើត មានលក្ខណៈរឹងត្អឹង ចង្អៀតចង្អល់ គ្មានការបង្កើតថ្មី និងមិនរីកចម្រើន ប្រើសម្រាប់តែការការពារខ្លួនកម្រិតមូលដ្ឋាន ឯបញ្ញាវិញគឺជាថាមពលខួរក្បាលដែលកើតពីការរៀនសូត្រ មានភាពទន់ភ្លន់បត់បែន ស្គាល់សភាពការណ៍ និងមានវិសាលភាពទូលំទូលាយគ្មានព្រំដែន ក្នុងការបង្កើតគំនិតថ្មីៗដើម្បីកែច្នៃពិភពលោក។